Je huisarts vraagt hoe het met je gaat, en voor je het weet heb je het niet over je kniepijn maar over je werk, je slaap en of je nog ergens zin in hebt. Dat is geen toeval. Steeds meer zorgverleners en werkgevers werken met het concept positieve gezondheid, en als je niet weet wat dat inhoudt, kan zo’n gesprek verwarrend aanvoelen. In dit artikel leg ik uit wat het begrip concreet betekent, waar het vandaan komt en hoe je er zelf iets mee kunt doen.
Vraag 1: Positieve gezondheid klinkt vaag, wat betekent het concreet?
Het idee is simpel, ook al klinkt het ingewikkeld. De arts en onderzoeker Machteld Huber bedacht het concept als reactie op de oude definitie van gezondheid: ‘de afwezigheid van ziekte’. Dat klopt volgens haar niet, want iemand met diabetes of reuma kan toch een goed en vol leven leiden.
Positieve gezondheid stelt de vraag anders: niet ‘wat mankeert je?’, maar ‘hoe gaat het met je en wat heb je nodig om goed te functioneren?’ Het draait om je eigen vermogen om met de uitdagingen van het leven om te gaan, of die nu lichamelijk, sociaal of emotioneel zijn. Gezondheid is dan niet een eindpunt dat je bereikt of mist, maar iets wat voortdurend in beweging is.
Vraag 2: Wat zijn de zes pijlers en welke raakt mensen het meest?
Het model werkt met zes dimensies. Samen vormen ze een soort kompas voor je welbevinden:
- Lichaamsfuncties (energie, slaap, pijn)
- Mentaal welbevinden (emoties, veerkracht, zingeving)
- Zingeving (levensdoelen, hoop, toekomstperspectief)
- Kwaliteit van leven (genieten, prettig voelen in je dagelijks leven)
- Meedoen (werk, vrijwilligerswerk, sociale rollen)
- Dagelijks functioneren (zelfredzaamheid, gezond gedrag, omgaan met geld)
Welke pijler mensen het meest raakt? Uit de praktijk blijkt dat mentaal welbevinden en zingeving het vaakst ondergeschoven blijven. We zijn gewend om ons zorgen te maken over ons gewicht of onze bloeddruk, maar de vraag ‘wat geeft mijn leven betekenis?’ stellen we zelden hardop. En juist die vraag heeft enorme invloed op hoe je je dag ervaart.
Vraag 3: Is dit niet gewoon ‘gezond leven’ met een nieuw jasje?
Dat is een eerlijke vraag. Het verschil zit in de benadering. Traditioneel gezond leven gaat vaak over wat je niet mag: niet roken, niet te veel eten, niet te weinig bewegen. Het is gericht op risico’s vermijden en ziekte voorkomen.
Positieve gezondheid draait het om. Het begint bij wat voor jou werkt, wat je energie geeft en wat jij belangrijk vindt. Iemand van 70 die graag elke week zijn kleinkinderen ziet en daarvoor energiek genoeg wil blijven, heeft andere behoeften dan een drukke mantelzorger van 45 die behoefte heeft aan rust en erkenning. Dezelfde adviezen passen niet voor allebei.
Het gaat dus niet om een lijstje gezonde gewoontes afwerken, maar om begrijpen wat voor jou betekenisvol is en van daaruit keuzes maken. Dat is het echte verschil.
Vraag 4: Ik heb een chronische aandoening, is positieve gezondheid dan nog relevant?
Juist dan is het relevant. Het concept is zelfs grotendeels ontstaan vanuit de gedachte dat mensen met chronische ziekten al te lang werden beoordeeld op wat ze niet konden. Positieve gezondheid verschuift de focus naar wat je nog wel kunt en wat je leven de moeite waard maakt.
Neem iemand met fibromyalgie. Medisch gezien is er geen wondermiddel. Maar door te kijken naar slaapkwaliteit, sociale contacten en kleine dagelijkse ritmes die houvast geven, kan iemand toch een gevoel van regie en welbevinden opbouwen. Dat gaat niet over ontkennen dat je ziek bent, maar over verder kijken dan de ziekte alleen.
Vraag 5: Hoe meet je zoiets ongrijpbaars bij jezelf?
Er bestaat een gratis online tool die ‘Mijn Positieve Gezondheid’ heet, ontwikkeld door het Institute for Positive Health. Je beantwoordt een reeks vragen over de zes dimensies en krijgt een spinnenweb als resultaat. Elk onderdeel laat zien hoe je er zelf tegenaan kijkt.
Het mooie is dat er geen goed of fout antwoord is. Het gaat niet om hoge scores halen, maar om inzicht krijgen. Waar voel je je al goed over? En waar zit misschien een blinde vlek? Dat gesprek met jezelf is al waardevol, ook zonder dat er iemand naast je zit.
Je kunt de tool elk kwartaal opnieuw invullen om te zien of er iets is verschoven. Soms merk je pas achteraf dat je op een dimensie vooruit bent gegaan.
Vraag 6: Waar begin je vandaag mee, zonder cursus of budget?
Begin klein en concreet. Hier is een aanpak die echt werkt zonder iets te kopen of je ergens voor in te schrijven:
Stap 1: Kies één dimensie uit de zes die op dit moment het meest aandacht vraagt. Niet alle zes tegelijk, dat werkt averechts.
Stap 2: Stel jezelf één eerlijke vraag over die dimensie. Bijvoorbeeld bij ‘meedoen’: wanneer heb ik voor het laatst het gevoel gehad dat ik ergens bij hoorde?
Stap 3: Bedenk één kleine actie voor deze week die past bij je antwoord. Een oud contact weer eens bellen, een uurtje doen wat je vroeger fijn vond, of gewoon eerlijk opschrijven hoe je je voelt.
Meer heb je niet nodig om te beginnen. De kracht zit in de reflectie, niet in een duur programma.
Vraag 7: Hoe merk je dat je op de goede weg bent?
Vooruitgang bij positieve gezondheid voelt zelden als een grote doorbraak. Het zit in kleine verschuivingen. Je merkt dat je vaker ‘nee’ zegt zonder schuldgevoel. Of dat je een moeilijke dag makkelijker van je afschudt dan voorheen. Misschien ga je weer vaker naar buiten, ook al regent het in september in de Randstad nog steeds geregeld.
Een concreet teken is dat je minder reageert vanuit automatische piloot en vaker bewust kiest. Dat je weet waarom je iets doet, in plaats van te leven op de automatische stroom van verplichtingen. Dat klinkt simpel, maar voor veel mensen is dat een echte verschuiving.
Vraag 8: Wanneer heeft positieve gezondheid zijn grenzen?
Eerlijkheid is hier belangrijk. Positieve gezondheid is een waardevol perspectief, maar het vervangt geen medische of psychologische zorg. Als je kampt met ernstige depressie, een acute lichamelijke klacht of een crisissituatie, dan is professionele hulp de eerste stap. Geen zelfreflectie-tool maakt dat overbodig.
Hetzelfde geldt voor situaties waar je omgeving de oorzaak is van je klachten, zoals een ongezonde werksituatie, armoede of een onveilige thuissituatie. Positieve gezondheid legt de verantwoordelijkheid niet bij het individu alleen. De omgeving telt mee. Wanneer die omgeving structureel in de weg staat, is verandering van die omgeving nodig, niet alleen meer veerkracht van de persoon.
Zie het als een kompas, geen medicijn. Nuttig om richting te vinden, maar niet bedoeld als vervanging voor wat echt hulp nodig heeft.
Positieve gezondheid gaat niet over optimistisch denken of je klachten wegrelativeren. Het is een manier om naar je eigen situatie te kijken die verder gaat dan symptomen en uitslagen. Je kunt er vandaag mee beginnen door jezelf één eerlijke vraag te stellen: op welk onderdeel van mijn leven wil ik meer grip krijgen? Meer heb je niet nodig om een eerste stap te zetten.
